Mapa nataliteta Evrope za 2025. godinu pokazuje alarmantnu sliku – gotovo cijeli kontinent nalazi se u crvenoj zoni, što znači da se rađa premalo djece za prirodnu obnovu stanovništva.
Bosna i Hercegovina, zajedno sa zemljama regiona, nalazi se u takozvanoj „žutoj zoni“, što znači da je stanje nešto bolje nego u većem dijelu Evrope, ali i dalje nedovoljno za stabilan demografski oporavak.
Prema dostupnim podacima, stopa fertiliteta u Bosni i Hercegovini iznosi 1,57, u Srbiji 1,61, u Hrvatskoj 1,49, a u Sloveniji 1,52. Iako su ove vrijednosti iznad evropskog prosjeka, nijedna od zemalja ne dostiže ključni prag od 2,1 djeteta po ženi, koji je potreban za obnavljanje stanovništva.
Na cijeloj karti Evrope postoji tek jedna „zelena tačka“, odnosno područje gdje fertilitet dostiže ili prelazi nivo potrebne obnove, što pokazuje koliko je takva situacija danas rijetka.
Većina evropskih zemalja nalazi se duboko u crvenoj zoni. Njemačka ima stopu oko 1,30, Italija 1,14, Španija 1,11, Poljska 1,09, dok Velika Britanija bilježi oko 1,39. To jasno pokazuje da Evropa već sada nema prirodnu obnovu stanovništva.
Najlošija situacija zabilježena je u Ukrajini, gdje stopa fertiliteta iznosi svega 0,85, što ukazuje na ozbiljan demografski kolaps.
Zvanični podaci Evropske unije dodatno potvrđuju ovaj trend. U 2024. godini najvišu stopu u EU imala je Bugarska sa 1,72, zatim Francuska sa 1,61 i Slovenija sa 1,52. Na dnu liste nalaze se Malta sa 1,01, Španija sa 1,10 i Litvanija sa 1,11. Čak i najbolje rangirane zemlje ostaju ispod nivoa potrebnog za obnovu stanovništva.
Razlozi pada nataliteta su brojni i kompleksni. Ljudi sve kasnije zasnivaju porodicu, tržište rada je nesigurno, troškovi života su visoki, a životni prioriteti se mijenjaju. Sve češće se prvo dijete dobija u kasnijim godinama, što dodatno smanjuje ukupnu stopu rađanja.
Posljedice su već vidljive. Pad nataliteta znači manje radne snage, veći pritisak na penzioni sistem i ubrzano starenje stanovništva. Evropa trenutno ublažava ovaj pad zahvaljujući migracijama, ali bez njih bi demografska slika bila još lošija.