Evropa se suočava s ozbiljnim geopolitičkim izazovom nakon što administracija Donalda Trampa razmatra jednostrane poteze za preuzimanje Grenlanda, čime se dovodi u pitanje stabilnost NATO saveza i transatlantskih odnosa.
U Parizu je održan sastanak takozvane Koalicije voljnih, koji je okupio vodeće evropske lidere, uz prisustvo izaslanika američkog predsjednika Donalda Trampa. Fokus razgovora bio je pronalazak dodatnih koraka ka trajnom mirovnom rješenju za rat u Ukrajini.
Ukrajinski predsjednik Volodimir Zelenski izjavio je da je plan za okončanje sukoba s Rusijom „90 posto dovršen“, ali su učesnici sastanka izbjegavali poteze koji bi mogli udaljiti Sjedinjene Američke Države iz pregovaračkog procesa, navodi BBC u svojoj analizi.
Grenland kao ključna tačka spora
Iznad pariškog sastanka nadvio se ozbiljan problem – Grenland. Riječ je o najvećem otoku na svijetu, autonomnoj teritoriji u sastavu Kraljevine Danske, strateški smještenoj u Arktiku.
Donald Tramp već duže vrijeme otvoreno izražava interes za Grenland, tvrdeći da je on od ključne važnosti za nacionalnu sigurnost SAD-a. Na sastanku u Parizu učestvovala je i danska premijerka Mete Frederiksen, bliska saveznica više evropskih država i značajan NATO partner.
Iako evropski lideri nastoje izbjeći direktnu konfrontaciju s Vašingtonom, šest velikih evropskih sila, uključujući Ujedinjeno Kraljevstvo, Francusku i Njemačku, objavilo je zajedničku izjavu u kojoj ističu da se sigurnost Arktika mora osiguravati kolektivno unutar NATO-a, te da su pitanja vezana za Grenland isključivo u nadležnosti Danske i samog Grenlanda.
Trampove poruke izazvale uznemirenost
Uprkos toj poruci, Bijela kuća je ubrzo saopćila da razmatra različite opcije za preuzimanje Grenlanda, uključujući i jednostrane poteze poput kupovine otoka. Dodatnu zabrinutost izazvala je izjava glasnogovornice Bijele kuće Karolin Levit da je „upotreba američke vojske uvijek opcija kojom raspolaže vrhovni zapovjednik“.
Iako su Trampove ranije izjave o Grenlandu u Evropi često doživljavane s podsmijehom, nakon nedavne američke vojne intervencije u Venecueli, situacija se više ne posmatra olako.
Danska premijerka poručila je da se Trampove namjere moraju shvatiti krajnje ozbiljno, dok su evropski lideri iz Pariza otišli vidno uznemireni.
NATO pod pritiskom
BBC ukazuje na ironiju trenutne situacije: evropski lideri pokušavaju uvjeriti SAD da pomognu u zaštiti suvereniteta Ukrajine, dok istovremeno Washington prijeti suverenitetu Danske, jedne od članica NATO-a.
Iz Kopenhagena upozoravaju da bi jednostrano američko preuzimanje Grenlanda moglo značiti kraj transatlantskog sigurnosnog poretka uspostavljenog nakon Drugog svjetskog rata.
Iako su nordijske zemlje brzo stale uz Dansku, ključne evropske sile u početku su reagirale oprezno. Britanski premijer Kir Starmer i njemački kancelar Fridrih Merc kasnije su istakli da samo Danska i Grenland imaju pravo odlučivati o budućnosti otoka, dok je francuski predsjednik Emanuel Makron ranije posjetio Grenland u znak solidarnosti.
Evropa bez zajedničkog odgovora
Uprkos zajedničkoj izjavi, izostala je direktna kritika Sjedinjenih Američkih Država, što je dodatno naglasilo evropsku neujednačenost. Prema riječima Kamila Granda iz Evropskog vijeća za vanjske odnose, snažnija poruka bila bi poslata da su sve članice EU-a, uz Veliku Britaniju, jedinstveno stale u odbranu danskog suvereniteta.
Umjesto toga, većina evropskih lidera bira strategiju opreznog „upravljanja“ Trampom, strahujući od posljedica po bilateralne odnose.
U svijetu u kojem dominiraju velike sile poput SAD-a, Kine, Rusije i Indije, Evropa se sve češće nalazi u ulozi posmatrača, suočena s realnim rizikom da bude politički i strateški potisnuta.
data-nosnippet>