Prezime s nastavkom „ić“, „ović“ ili „ević“ potiče iz staroslovenskog jezika i najčešće označava potomka ili pripadnost porodici, rodu ili zanimanju predaka.
Prezime koje nosimo često doživljavamo kao puku administrativnu oznaku, nešto što stoji u ličnoj karti ili na službenim dokumentima. Međutim, na prostoru Balkana prezimena su oduvijek nosila mnogo dublje značenje i predstavljala važan trag porodične historije.
Završeci poput „ić“, „ović“ i „ević“ nisu slučajni. Oni govore o porijeklu, društvenoj ulozi predaka, ali i o načinu na koji su porodice opstajale kroz ratove, seobe i teška vremena.
Staroslovenski korijen prezimena
Sufiks „ić“ potiče iz staroslovenskog jezika i u osnovi označava umanjenicu ili potomka. U svakodnevnoj upotrebi to je značilo „sin od“ ili „potomak od“. Tako je Petrović doslovno označavao Petrovog sina, dok je Jovanović bio Jovanov potomak.
U vremenima kada nisu postojali matični brojevi ni zvanična prezimena, ljudi su se identifikovali po ocu ili glavi porodice. Na taj način je zajednica znala kome neko pripada i iz kojeg doma dolazi.
Nastavci „ović“ i „ević“ često su označavali širu pripadnost bratstvu ili rodu, a ne samo direktnu liniju jednog pretka. U manjim sredinama to je imalo i sigurnosnu dimenziju, jer je porodica bila osnov opstanka.
Prezimena nastala iz zanata i nadimaka
Veliki broj prezimena nije nastao po ličnim imenima, već po zanimanjima predaka. Prezimena poput Kovačević, Mlinarević, Lončarević ili Kolarević jasno ukazuju na porodičnu profesiju.
U društvu bez pisanih biografija, posao je bio identitet. Prezime je bilježilo čime se porodica bavila i prenosilo tu informaciju kroz generacije.
Postojala su i prezimena nastala iz nadimaka, fizičkih osobina ili karaktera. Takva imena su se jednostavno zadržavala, bez obzira na to kako zvuče danas, jer su bila način na koji je zajednica pamtila ljude.
Prezimena po majci, skrivena istorija
Iako se često smatra da se prezime uvijek nasljeđivalo po muškoj liniji, istorijski izvori govore drugačije. Tokom ratova, epidemija i velikih stradanja, mnoge porodice ostajale su bez muškaraca.
U takvim okolnostima žene su postajale nosioci domaćinstva, a prezime se formiralo po njihovom imenu. Prezimena poput Marić, Sarić ili Nedić često su tragovi upravo takvih sudbina, kada su majke i bake bile jedini oslonac porodice.
Mijenjanje prezimena radi opstanka
Istraživanje porijekla dodatno komplikuje činjenica da su ljudi u prošlosti često mijenjali prezimena. Razlozi su bili različiti, izbjegavanje poreza, politički pritisci, bjekstvo od osvete ili selidbe u druge krajeve.
Nerijetko bi cijela porodica u jednoj generaciji uzela novo prezime, brišući tragove starog. Zbog toga mnogi danas imaju poteškoće u praćenju porodičnog stabla.
Zajedničko slovensko nasljeđe
Nastavci „ić“, „ović“ i „ević“ nisu vezani za jednu naciju. Oni su dio zajedničkog slovenskog jezičkog i kulturnog nasljeđa i prisutni su kod Srba, Hrvata, Bošnjaka i drugih naroda regiona.
Ta tri slova često više govore o zajedničkom porijeklu nego o razlikama među narodima.
Kada se prezime sagleda iz tog ugla, ono prestaje biti puka formalnost. Postaje kratka istorijska bilješka o precima, njihovom radu, borbi i načinu na koji su ostavili trag kroz vrijeme.